EHBO Artrose (Vakblad Dierenhulpverlening)

Ouderdom is geen ziekte, maar komt helaas wel met gebreken. Zo ook artrose, dat is het dunner worden en beschadigd raken van het gewrichtskraakbeen. Dat treedt op bij oudere dieren, bij katten in de regel vanaf een jaar of 10-12, bij honden vanaf 8 jaar ongeveer. Door een ongeval of een afwijking kan het ook bij jonge dieren optreden helaas, en bij de extreem grote honden zien we het ook al op jonge leeftijd optreden.

Ontstaan

Onze gewrichten hebben een prachtig laagje kraakbeen op de delen die contact met elkaar maken. Met de gewrichtsvloeistof kan een gewricht hierdoor soepel bewegen, en het kraakbeen geeft veerkracht/ demping aan het gewricht. Door gebruik en zeker bij overbelasting beschadigt het kraakbeen weleens, en helaas herstelt het kraakbeen erg slecht tot niet. Een bot dat breekt zal weer mooi aan elkaar groeien als het na de breuk goed gefixeerd is, maar kraakbeen herstelt helaas niet.

We zien ook veel kraakbeenschade in gewrichten bij jonge dieren als deze gewrichten niet goed aangelegd zijn zoals bij elleboog- of heupdysplasie (ED en HD) en bij de Scottish Fold in alle gewrichten door een kraakbeenafwijking. Bij oudere dieren treedt de kraakbeenschade geleidelijker en door het hele lichaam op.

Als kraakbeen beschadigd is, zal dat een ontstekingsreactie geven, het lichaam probeert het gewricht te herstellen. Dit is dus geen infectie met een ziektekiem, maar een steriele opruimreactie (=ontstekingsreactie) van het lichaam.

Deze ontstekingsreactie gaat gepaard met oa pijn en zwelling. Als er veel kraakbeenschade is, zal er ook meer ontsteking zijn en zal het gewricht pijnlijker zijn. Bij instabiele gewrichten door verkeerde aanleg (ED en HD) of door trauma (verscheurde kruisband bijvoorbeeld) zal er bij elke belasting kraakbeenschade én ontsteking plaatsvinden.

De ontsteking is dus pijnlijk en zorgt er ook voor dat er bot in het gewrichtskapsel aangemaakt wordt. Dit bot in het gewrichtskapsel stabiliseert een instabiel gewricht waardoor verdere kraakbeenschade beperkt wordt, maar het gewricht wordt ook minder beweeglijk hierdoor. Maximaal strekken en buigen kan het gewricht niet meer, dus de pijn en instabiliteit worden ingeruild voor minder beweeglijkheid. Als er te veel bot in het gewrichtskapsel afgezet wordt, zal een gewricht amper meer te gebruiken zijn en zal buigen en strekken ook pijnlijk worden, soms kan het nieuw geworden bot ook zenuwen beklemmen en daardoor pijn en uitval geven zoals bij spondylose (= artrose van de wervels).

Bij grote dieren of grote rassen zoals Maine Coon of een Duitse Dog zal eerder en meer artrose optreden, net als bij dieren met overgewicht.

Herkennen

Ouderdomsartose ontstaat geleidelijk, is symmetrisch en is dus als baasje lastig te herkennen. Als de artrose symmetrisch ontstaat, zullen deze dieren niet mank lopen, immers alle gewrichten doen evenveel pijn. Vaak zie je dat de dieren kortere passen maken, normaal zet een dier op vier poten zijn achterpoot in de afdruk van de voorpoot, dieren met artrose halen dit niet meer. Ook typisch voor artrose is startkreupelheid, deze dieren zijn na het slapen of liggen stram maar als ze een tijdje bewogen of gelopen hebben worden ze soepeler. Dieren met artrose (of andere vormen van pijn) slapen ook vaak meer, helaas wordt dit vaak aan “ouderdom” toegeschreven. Katten kunnen hun vacht niet meer onderhouden op de rug en rond de staart en hier ontstaan dan klitten.

Behandeling

Gelukkig kunnen we dieren met artrose wel ondersteunen op meerdere manieren. De meeste winst valt te halen bij overgewicht terug te brengen (of beter nog, te voorkomen), dit is absoluut de slok-op-de-borrel in artrose bestrijden.

Zachte en warme ligplekken voor oudere dieren is ook prettig met artrose. Glucosamine en chondroitine zijn voedingssupplementen en zullen beschadigd kraakbeen deels aanvullen. Het zijn stoffen die van nature in kraakbeen zitten maar weglekken bij beschadigd kraakbeen. Door glucosamine en chondroitine veel in de voeding aan te bieden wordt dit weglekken gecompenseerd, het heeft ook geen bijwerkingen.

Pijn moet altijd bestreden worden vind ik, dus pijnstilling zal ook nodig zijn bij oudere dieren. Er zijn sindskort injecties tegen de pijn door osteoartritis voor honden en katten, deze moeten 1x per maand gegeven worden. Andere pijnstillers/ ontstekingsremmers zoals carprofen of meloxicam zullen ook helpen tegen de pijn, evt nog aangevuld met een opiaat. Hierbij kunnen wel bijwerkingen optreden als deze pijnstillers lang gebruikt worden. Als je een ouder dier hebt, bespreek dit dan eens met je dierenarts. Je kan evt. ook iom je dierenarts een paar dagen of een week pijnstilling geven als je twijfelt of je dier artrose heeft. Als hij of zij dan actiever is, meer speelt, minder slaapt, dan is was er dus pijn aanwezig en kan je een artrose behandeling met je dierenarts opstellen.

Het heeft mijn voorkeur om artrose van meerdere kanten te ondersteunen, hierdoor kan je middelen met bijwerkingen vaak lager doseren waardoor je minder snel met deze bijwerkingen te maken hebt. Met de tijd zal artrose erger worden, dan moet soms alles en maximaal gedoseerd ingezet worden. Als er dan nog steeds veel pijn is, moet er soms besloten worden het dier in te laten slapen.

In deze volgorde behandel ik meestal artrose bij dieren, pijnstillers/ ontstekingsremmers en opiaten zet ik liever later in de behandeling in ivm de bijwerkingen maar uiteraard moet pijn altijd bestreden worden.

  1. Overgewicht voorkomen (of terugdringen als het er is)

  2. Voedingssupplementen glucosamine en chondroitine

  3. Maandelijkse injecties Librela (voor honden) en Solensia (voor katten)

  4. Pijnstillers/ ontstekingsremmers zoals carprofen of meloxicam

  5. Pijnstillers opiaten

Helaas is het niet mogelijk om met een operatie ouderdoms artrose op te lossen, het is zelfs andersom, een gewrichtsoperatie zal altijd artrose in het geopereerde gewricht geven. Bij ellebooddispalsie, heupdisplasie of trauma zoals een gescheurde kruisband kan een operatie het gewricht wel stabiliseren, waardoor er minder instabiliteit van het gewricht is, daardoor minder schade en dus ook minder artrose en minder pijn. Maar artrose zelf is dus niet met een operatie op te lossen.

Voorkomen

Overgewicht voorkomen, of het terugdringen als het er al is, zal de meeste winst mee behaald worden. Intensief apporteren door honden, en vooral het abrupte remmen zal meer gewrichtsslijtage en artrose geven. Geleidelijke beweging (zonder abrupt remmen) is wel goed en zal

Honden met een volwassen gewicht boven de 15 kg zullen op jongere leeftijd, en meer artrose krijgen dan kleinere honden (die onder de 15 kg zijn op hun volwassen gewicht). De Scottish Fold kat heeft een erfelijke en opzettelijk in het ras gefokte kraakbeenafwijking, daar is het kraakbeen vanaf de geboorte al beschadigd.

Deze EHBO artikelen zijn geschreven door Piet voor het Vakblad Dierenhulpverlening van Stichting DierenLot, via deze link zijn de Vakbladen Dierenhulpverlening te lezen.